Tăng Phản xạ Tự phát / Autonomic Dysreflexia

Tăng Phản xạ Tự phát (Autonomic dysreflexia - (AD) là một bệnh lý có khả năng đe dọa tới tính mạng có thể coi là một tình trạng cấp cứu y khoa. Bệnh gây ảnh hưởng chủ yếu đến những người có mức thương tổn từ T-5 trở lên.

Đối với bệnh AD thì cần phải có hành động nhanh và chính xác. Bệnh AD có thể gây ra đột quỵ. Do nhiều chuyên gia chăm sóc sức khỏe không thông thạo với bệnh lý này nên điều quan trọng là những người có nguy cơ mắc bệnh AD và những người sống gần với họ phải tìm hiểu về căn bệnh đó.

Cần làm gì

Việc đầu tiên phải làm khi nghi ngờ có hiện tượng AD là phải ngồi dậy hoặc nâng cao đầu tới 90 độ. Nếu quý vị có thể hạ thấp hai chân thì hãy hạ xuống. Tiếp theo là nới lỏng hoặc tháo bỏ bất cứ thứ gì bó sát. Điều quan trọng nhất là quý vị phải xác định được và loại bỏ những thứ đang gây khó chịu cho quý vị, nếu có thể.

Những biểu hiện của bệnh AD bao gồm:

• Huyết áp cao (lớn hơn 200/100)
• Đau đầu như búa bổ, mặt đỏ bừng
• Đổ mồ hôi nhiều hơn mức độ của bệnh lý tổn thương cột sống
• Nghẹt mũi, buồn nôn
• Mạch chậm, ít hơn 60 nhịp một phút
• Sởn gai ốc thấp hơn mức độ của bệnh lý tổn thương cột sống

Nguyên nhân gây nên bệnh AD là do một sự kích thích thấp hơn mức độ thương tổn, thường liên quan tới chức năng của bàng quang và đại tràng. Trong số đó có những nguyên nhân sau:

• Tức bàng quang, nhiễm trùng đường tiết niệu
• Ống thông đường tiểu bị tắc
• Túi đựng nước tiểu đầy tràn
• Đại tràng sưng phồng hoặc co thắt
• Táo bón/phân đóng chặt
• Trĩ hoặc nhiễm trùng hậu môn
• Da bị nhiễm trùng hoặc sưng tấy, các vết đứt, vết thâm, vết trầy
• Những điểm loét do áp lực tỳ (loét do tư thế nằm)
• Móng mọc vào da
• Các vết bỏng (kể cả do cháy nắng, bỏng do nước nóng)
• Quần áo chật hoặc hạn chế cử động
• Hoạt động tình dục
• Thống kinh
• Chuyển dạ và sinh con
• Những bệnh lý ở phần bụng (loét dạ dày, viêm ruột kết, viêm màng bụng)
• Gãy xương

Bệnh AD có thể ngăn ngừa được:

• Thường xuyên làm nhẹ áp lực khi ngồi, nằm trên giường/ghế
• Sử dụng kem chống nắng số 15, cẩn thận với nhiệt độ nước
• Nghiêm túc thực hiện theo chương trình tiêu hóa
• Giữ cho các ống thông tiểu sạch sẽ và thực hiện lịch biểu thông tiểu một cách chính xác

Những gì diễn ra khi AD xảy ra?

Tăng phản xạ tự phát có nghĩa là một hoạt động quá mức của hệ thần kinh tự trị – một phần của hệ thống điều khiển những việc mà quý vị không phải bận tâm đến, ví dụ như nhịp tim, hô hấp, tiêu hóa, v.v. AD có thể xảy ra khi cơ thể tiếp nhận một sự kích thích dưới mức tổn thương. Tình trạng kích thích gửi những xung nhịp thần kinh tới tủy sống, ở đó xung nhịp lan truyền tăng lên cho đến khi những xung nhịp bị chặn lại ở mức tổn thương.

Do các xung nhịp không thể lan truyền tới bộ não nên cơ chế phản xạ được kích hoạt làm gia tăng hoạt động của phần giao cảm của hệ thần kinh tự trị. Việc này gây nên các cơn co thắt và tình trạng hẹp các mạch máu làm tăng tăng huyết áp. Các điểm tiếp nhận thần kinh trong tim và mạch máu dò tìm thấy huyết áp tăng và gửi một tín hiệu tới bộ não.

Sau đó bộ não gửi tín hiệu đến tim, làm cho nhịp tim đập chậm lại và các mạch máu đang ở trên mức tổn thương giãn ra. Tuy nhiên, bộ não không thể gửi những tín hiệu dưới mức tổn thương do tình trạng thương tổn của tủy sống nên huyết áp không được điều chỉnh.

Thường thì người ta sử dụng thuốc để điều trị khi không thể xác nhận và loại bỏ tác nhân gây nên tình trạng khó chịu/kích thích - hoặc khi tình trạng kích thích vẫn diễn ra sau khi đã loại bỏ nguyên nhân nghi ngờ. Những tác nhân có lợi có thể gây nên kích thích bao gồm: Nitroglycerine, Clonidine, Hydralazine, Minipress, Catapres.

Các nguồn: Hội Cựu Binh Hoa Kỳ Bị Liệt (Paralyzed Veterans of America), Hiệp hội Chấn thương Cột sống (Spinal Injuries Association), London, Hiệp hội Chấn thương Tủy sống Quốc gia (National Spinal Cord Injury Association), Dự án Chữa khỏi Bệnh Tê liệt Miami/Đại học Y Miami