|
Ang Autonomic dysreflexia (AD) ay isang karamdaman na maaring makamatay at ipalagay na isang medikal na kagipitan. Ang mga taong naaapektuhan nito ay ang mga may kapinsalaan na nabibilang sa T-5 o mas malala pa rito.
Ang (AD) ay nangangailangan nang mabilis at tamang aksyon. Ang malulubhang lagay o kaso ng AD ay maaaring bumagsak sa stroke. Dahil sa maraming manggagamot o mga propesyonal sa kalusugan ang hindi pa pamilyar sa ganitong sakit o kundisyon, napakahalagang ito ay pag-aralan ng mga taong nanganganib na magkaroon ng AD, at ng mga taong malapit sa kanila.
Ano Ang Kailangang Gawin
Ang unang kailangan gawin kung may hinala kang may AD ay umupo o itingala ang ulo hanggang 90 degrees. Kung kaya mong ibaba ang iyong mga binti, mas mainam na gawin ito. Kailangan ding luwagan o tanggalin ang anumang masikip sa katawan. At ang pinakamahalang dapat gawin, kung maaari, ay ilayo ang sarili sa bagay na pinagmumulan ng iritasyon.
Ang Mga Palatandaan ng AD:
- Altapresyon na mahigit sa 200/100
- Nakababayong sakit ng ulo, namumulang mukha
- Pagpapawis nang mas higit sa nibel ng pinsala sa gulugod (spinal injury)
- Pagbabara ng ilong, naduduwal
- Mabagal na pulso, mas mababa pa kaysa 60 pintig bawat minuto
- Pangingilabot na mas mababa sa nibel ng pinsala sa gulugod (spinal injury)
Ang sanhi ng AD ay isang iritante na mas mababa sa nibel ng isang pinsala, karaniwang may kaugnayan sa pantog o pagtupad sa gawain o tungkulin ng bituka. Ilan sa mga sanhi nito ay ang mga sumusunod:
- Iritasyon ng paligid o pader ng pantog, impeksiyon o pamamaga ng daluyan ng ihi
- Baradong kateter
- Umaapaw na sisidlang bag o supot
- Sobrang pagluwang o mahirap na pagdumi
- Hirap sa pagdumi o tibi/ impaksyon
- Almuranas o impeksyon (pamamaga) ng puwet
- Impeksyon o iritasyon sa balat, hiwa, pasa, sugat
- Namamagang/Namumulang bahagi ng balat
- Pasalinsing na daliri ng mga paa
- Mga paso (mula sa init ng araw, paso sa init ng tubig)
- Mga masisikip na kasuotan na nakapipigil sa ayos na daloy ng dugo at nag-iiwan ng marka sa balat
- Mga aktibidad na may kaugnayan sa sekso
- Mga pananakit ng tiyan dala ng buwanang bisita o regal
- Pag-iri at paghihirap sa panganganak
- Mga di-karaniwang kundisyon ng tiyan (gastric ulcer, colitis, peritonitis)
- Mga lamat o bali sa buto
Ang AD ay maaaring mapigilan sa pamamagitan ng mga sumusunod:
- Paginhawain ang sarili sa pamamagitan ng paggamit ng tamang diin sa bahagi ng katawa (sa kama o upuan) nang madalas
- Gumamit ng numero #15 na sunscreen, bantayan ang temperatura o init ng tubig
- Matapat o palagiang pagtangkilik o maingat na pagsunod sa programa ukol patungkol sa bituka
- Panatilihing malinis ang mga kateter at tangkilikin o maingat na sundin ang iskedyul ng katerisasyon
Ang ang nangyayari sa pag-atake ng AD?
Ang Autonomic Dysreflexia ay nangangahulugan ng labis na paggamit ng autonomic nervous system – ito ay ang bahagi ng ating katawan na kumokontrol sa mga bagay na hindi na ginagamitan ng isip o iniisip pa bago mangyari ang isang sitwasyon, halimbawa, ang heart rate ng tao, paghinga, pag-ikot o proseso ng pagkain at paggalaw ng mga kalamnan sa ating katawan, at iba pa. Maaaring maganap o mangyari ang AD kung ang isang nakaiiritang bagay o pinagmumulan nito ay mailapit sa katawan sa nibel na mas mababa pa sa pinsala o sakit na dulot sa katawan. Ang nakaiiritang bagay na ito ang magdadala sa ating bugso ng nerbiyo patungong gulugod na kung saan ito ay tutungo pataas hanggang harangin sa nibel ng pinsala o sakit na dulot sa ating katawan.
Bagaman ang ating mga bugso ay hindi nakakarating sa ating utak, ang refleks o panramdam ay pinasisigla upang magsilbing pampagalaw o pandagdag sigla sa mga aktibidad ng gumaganang bahagi ng ating autonomic nervous system. Ito ngayon ang nagdudulot ng paghilab at pagkipot ng daluyan ng dugo na siya ring sanhi ng pagtaas ng dugo. Ang mga taga-tanggap ng nerbiyoo mga tumatanggap na ugat sa puso at mga daluyan ng dugo ang nagmamanman o mahigpit na tumitingin sa pagtaas ng dugo sa ating katawan at siya ring naghahatid ng mensahe sa ating utak.
Pagkatapos makapaghatid ng mensahe sa ating utak, ihahatid naman ng utak ang mensahe sa ating puso na siyang sanhi ng pagbagal ng pintig ng puso at gayundin sa mga ugat na daluyan ng dugo (blood vessels) upang tumaas nang higit sa nibel ng pinsala ang pagluwang. Ngunit sa kabilang banda, ang ating utak ay hindi rin naman nakapaghahatid ng mga mensahe sa nibel na mas mababa sa pinsalang tinamo dahilan sa lesyon na dulot sa kord ng gulugod , kaya hindi rin maaaring maregulahan ang pagtaas ng dugo.
Ang paggagamot ay karaniwang ginagawa lamang kung ang mga pag-atake o mga iritanteng dahilan ng pag-atake ay hindi maaaring kilalanin o pigilin – o kung ang pag-atake ay nananatili kahit pagkatapos gamitan o lapatan ng lunas ang mga hinihinalang dahilan ng pag-atake. Ang mga possible at kapaki-pakinabang na mga sangkap nito ay ang mga sumusunod: Nitroglycerine, Clonidine, Hydralazine, Minipress, Catapres.
Pinagkunang Materyal: Paralisadong Beterano ng Amerika, Spinal Injuries Association, London, Pambansang Samahan ng Pinsala sa Gulugod, Miami Project to Cure Paralysis/University of Miami School of Medicine
|
