Mga Saligan ng ADA

Ang Panukala para sa Mga Amerikanong May Kapansanan (Americans with Disabilities Act o ADA) ay naging batas noong Hulyo 1990. Ginagarantiyahan ng batas ang buong partisipasyon sa lipunang Amerikano para sa mga taong may mga kapansanan, tulad din ng paggagarantiya ng Panukalang Pangkarapatang Sibil ng 1964 sa mga karapatan ng lahat ng mga tao na hindi inaalintana ang lahi, kasarian, bansa ng kapanganakan, o relihiyon.

Sakop sa ADA ang sinumang tao na may kapansanan na lubhang humahadlang sa isa o higit pang mga pangunahing aktibidad sa pang-araw-araw na buhay.

Ang Pamagat I ng ADA ay nagbabawal sa mga pribadong taga-empleyo, mga pang-estado o lokal na pamahalaan, mga ahensiyang pang-empleyo at mga unyon ng mga manggagawa na magkait laban sa mga kwalipikadong indibidwal na may mga kapansanan sa mga patakarang panghiling ng trabaho, paghirang, pagsesante, pagbigay omento, pagsuweldo, pagsasanay sa trabaho, at iba pang mga kasunduan, kondisyon, at pribilihiyo sa pagtatrabaho. Ang isang indibidwal na may kapansanan ay isang tao na:

Mayroong pisikal o mental na kapansanan na lubhang humahadlang sa isa o higit pang mga pangunahing aktibidad sa pang-araw-araw na buhay; mayroong talaan ng nasabing kapansanan; o kinikilalang may kapansanan.

Ang isang kwalipikadong empleyado o aplikante na may kapansanan ay isang indibidwal, mayroon man o walang makatwirang akomodasyon, na magagampanan ang mga importanteng tungkulin ng trabahong tinutukoy. Ang makatwirang akomodasyon ay nangangahulugan ngunit di nalilimitahan ng mga sumusunod:

Paggawa ng mga pasilidad na ginagamit ng mga empleyado na agad ring magagamit ng mga taong may mga kapansanan; pagpapalit ng istruktura ng trabaho, pagbabago ng oras ng trabaho, paglilipat sa bakanteng posisyon; pagkukuha o pagbabago ng mga kagamitan o mga debisyo, pagbabago ng mga pagsusuri, mga materyales na pangsanay, o mga patakaran, at pagkaloob ng mga kwalipikadong mga tagabasa o tagasalin.

Ang taga-empleyo ay kinakailangang gumawa ng akomodasyon sa kinikilalang kapansanan ng isang kuwalipikadong aplikante o empleyado kung ito ay di nangangailangan ng “matinding kahirapan” sa pagganap ng negosyo ng taga-empleyo. Ang matinding kahirapan ay nangangahulugang isang aksyon na dudulot ng malubhang pinagkakahirapan o gastos kapag ihahambing sa mga katangian ng taga-empleyo gaya ng laki, mapagkukunang pinansiyal at ang kalikasan at istruktura ng pagganap nito .

Ang isang taga-empleyo ay di kinakailangang magbaba ng mga pamantayang pangkalidad o pamproduksyon upang magkaroon ng akomodasyon, at di rin kinakailangan ang taga-empleyo na magbigay ng mga bagay na pansariling gamit tulad ng mga salamin o hearing aid.

Hindi naaaring tanungin ng mga taga-empleyo ang mga aplikante tungkol sa pagkakaroon, katangian o kalubhaan ng isang kapansanan. Ang mga aplikante ay maaaring tanungin tungkol sa kanilang kakayahang gumanap ng mga tiyak na tungkulin ng trabaho. Ang isang pag-alok ng trabaho ay maaaring nakakundisyon sa resulta ng isang pagsusuring medikal, pawang kung ang pagsusuring medikal ay kinakailangan sa lahat ng mga papasok na empleyado sa kaparehong trabaho. Kinakailangan na ang pagsusuring medikal ay angkop sa trabaho at nakahanay lamang sa mga pangangailangan ng negosyo ng taga-empleyo.

Ang mga manggagawa o mga aplikante na kasalukuyang nakikilahok sa ilegal na paggamit ng droga ay hindi sakop sa ADA, kung kumilos ang taga-empleyo batay sa paggamit na ito. Ang mga pagsusuri sa mga bawal na gamot ay hindi kabilang sa mga restriksyon ng ADA sa pagsusuring medikal. Maaaring ihambing ng mga taga-empleyo ang mga gumagamit ng ilegal na droga at mga alkoholik sa mga pamantayang pantrabaho na ginagamit para sa mga ibang empleyado.

Ang Pamagat II ng ADA ay nagbabawal sa pagkakait laban sa mga kwalipikadong indibidwal na may mga kapansanan sa lahat ng mga programa, aktibidad, at serbisyo ng mga organisasyong publiko. Sumasakop ito sa lahat ng mga Pang-Estado at lokal na pamahalaan, ang kanilang mga departamento at mga ahensiya, at anumang mga sangay o distritong pang-espesyal na layunin sa mga Pang-Estado o lokal na pamahalaan.

Ang Pamagat III ng ADA ay nagbabawal sa pagkakait batay sa kapansanan ng mga “pribadong organisasyon” na namamahala ng mga lugar na ”pampubliko”. Ang mga negosyong sakop ng Pamagat III ay kinabibilangan ng mga bangko, restawran, supermarket, otel, sentro ng paninda, arena na pampalakasan na pribadong pag-aari, sinehan, pribadong tanggapan ng pangkalinga sa araw (day care), mga paaralan at kolehiyo, tanggapan ng mga seguro at bilangan, tanggapan ng mga manananggol at doktor, museo at klub ng kalusugan.

Pinagkunang materyal:

Ang U.S. Komisyon Ng Patas Na Pagkakataon sa Paghanap ng Trabaho, Ang U.S. Departamento ng Katarungan