Xe lăn, Hệ thống Ngồi, Điều chỉnh Vị trí / Wheelchairs, Seating, Positioning

Tục ngữ mà người ta thường nói là sai: người ta không "bị hạn chế" vào xe lăn – mà thực tế nhờ những bánh xe mà họ đã được tự do. Nhờ xe lăn người bị tê liệt có thể đi nhanh hơn bất cứ khách bộ hành nào khác. Xe lăn giúp người bệnh đi làm hay đi mua sắm hoặc thực hiện bất cứ hành trình nào khác ở thế giới bên ngoài. Đối với một số người, xe lăn đã giúp họ tham gia vào các cuộc đua, chơi bóng rổ, quần vợt và các môn thể thao khác.

Ở một số phương diện thì xe lăn giống như xe đạp – hiện xe lăn có nhiều thiết kế và kiểu dáng để quý vị lựa chọn, bao gồm các xe nhập khẩu, các mẫu xe đua, v.v. Xe cũng giống như đôi giày – có những mẫu dành cho các mục đích đặc biệt ví dụ như thể thao hoặc sử dụng trong địa hình gồ ghề, nhưng nếu chúng không vừa vặn thì người sử dụng sẽ không thể cảm thấy thỏa mái hoặc phát huy tối đa chức năng.

Lựa chọn một chiếc xe phù hợp có thể rất phức tạp đặc biệt là đối với những người lần đầu tiên sử dụng xe lăn. Tốt nhất là nên làm việc với một nhà điều trị liệu pháp nghề nghiệp có kinh nghiệm với nhiều loại xe lăn, nhưng trước hết chúng ta hãy tìm hiểu một số kiến thức căn bản về khả năng vận động trên xe lăn.

Xe lăn vận hành bằng tay

Những người có thân trên khỏe mạnh thường dùng loại xe vận hành bằng tay – họ di chuyển xe bằng cách dùng hai tay guồng vào vành của bánh xe. Trước kia xe lăn tiêu chuẩn là một phương tiện cồng kềnh mạ crôm nặng khoảng 50 lbs (cân Anh). Nhưng giờ đây xe lăn có các màu sắc phong phú và trọng lượng ở vào khoảng thấp hơn phân nửa của xe trước kia và chúng được thiết kế với nhiều tính năng ưu việt. Những chiếc xe mới tạo cho người điều khiển cảm giác thật hơn, đẩy nhẹ nhàng hơn so với những mẫu xe cũ. Giờ đây những chiếc xe hạng nhẹ có thể được đưa lên và lấy xuống xe hơi một cách dễ dàng hơn dù chúng có thiết kế khung cứng hay khung gấp.

Xe vận hành bằng điện

Nhiều người không thể dùng sức của hai cánh tay để đẩy xe và có thể cần phải dùng đến xe lăn vận hành bằng nguồn điện ắc quy. Xe lăn vận hành bằng điện có một vài kiểu dáng cơ bản. Kiểu dáng truyền thống trông giống như kiểu dáng của xe tiêu chuẩn vận hành bằng xe nhưng được trang bị thêm bộ ắc quy, mô-tơ và hệ thống điều khiển. Cũng có các xe vận hành bằng điện kiểu đáy phẳng với một ghế ngồi bình thường được cố định ở trên đế vận hành bằng điện. Xe điện (x-cu-tơ) có thiết kế ba hoặc bốn bánh và thường được sử dụng bởi những người không cần chúng cả ngày.

Mãi cho đến một vài năm trước đây, thị trường xe vận hành bằng điện chỉ có một vài thương hiệu và kiểu xe. Công cuộc đổi mới đã mang đến cho người tiêu dùng nhiều sự lựa chọn hơn, nhiều xe có tính năng ưu việt hơn, nhẹ hơn và nhanh hơn rất nhiều. Vì xe vận hành bằng điện thường khá đắt cho nên chính sách hoàn tiền là một vấn đề then chốt. Hãy phối hợp làm việc với các nguồn tài trợ, nhà điều trị liệu pháp nghề nghiệp, các chuyên gia hỗ trợ ngồi và nhà cung cấp dịch vụ phục hồi chức năng để có được bước chuẩn bị tốt nhất.

Xe lăn dành cho trẻ nhỏ/trẻ vị thành niên

Bởi vì cơ thể của các em đang phát triển và thay đổi hàng ngày cho nên xe lăn dành cho trẻ em và trẻ ở tuổi vị thành niên cần phải thay đổi và thay mới thường xuyên hơn xe dành cho người lớn. Do chi phí mua xe còn đắt và các hãng bảo hiểm thường đặt ra những giới hạn trong chính sách bảo hiểm cho nên các nhà sản xuất xe cần phải hỗ trợ việc điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu của trẻ đang ở độ tuổi phát triển. Các công ty kinh doanh về xe lăn cũng có các loại xe lăn dành cho trẻ em với nhiều kiểu dáng khác với kiểu phương tiện "y khoa" như những xe đời cũ. Các loại xe đời mới được thiết kế với những thiết kế được bố trí một cách hợp lý hơn và nệm ghế trông hay hơn và/hoặc khung xe có các màu sắc bắt mắt hơn.

Người mắc bệnh tê liệt là những người có nguy cơ bị loét điểm tỳ cao cho nên họ thường phải sử dụng các loại nệm ngồi và các hệ thống ngồi đặc biệt để giúp làm giảm lực đè lên da. Nệm ngồi được làm từ một số loại chất liệu căn bản, mỗi loại chất liệu mang lại lợi ích khác nhau cho một số kiểu người sử dụng: nệm không khí, nệm bọt hoặc nệm chất lỏng (ví dụ như nệm dạng gel). Hãy làm việc với chuyên gia hỗ trợ ngồi để xác định ra loại nệm ngồi nào phù hợp với quý vị.

Điều khiển Nghiêng hoặc Dựa

Một số người sử dụng loại xe lăn đặc biệt giúp phân tán các lực đè nhằm làm giảm nguy cơ mắc chứng loét điểm tỳ. Các loại xe này cũng gia tăng cảm giác thỏa mái và khả năng chịu đựng ngồi. Có một loại xe lăn có tên là "nghiêng trong không gian," thay đổi theo sự định hướng của người sử dụng trong khi vẫn duy trì tư thế hông, đầu gối và mắt cá chân. Kết quả là toàn bộ xe nghiêng sang một bên. Một kiểu xe lăn khác được gọi là hệ thống ngồi dựa có chức năng căn bản là thay đổi tư thế từ ngồi sang dựa bằng lưng, đưa tựa ghế ngửa ra sau tới một vị trí ngang bằng và trong một số trường hợp hệ thống còn nâng hai chân lên để tạo thành một mặt bằng phẳng.

Hệ thống nghiêng giúp phân tán lực ép từ hai mông và đùi về phía thân và đầu. Hệ thống duy trì tư thế và ngăn ngừa tình trạng bào mòn da (lực ma sát lên các mô do kéo lê da qua một mặt phẳng). Mặt hạn chế: Ví dụ, nếu người sử dụng ngồi tại một trạm làm việc, chế độ nghiêng ghế buộc người sử dụng phải di chuyển về sau để cách xa bàn làm việc nhằm tránh ghế đập vào bàn khi chỗ để chân được hệ thống đẩy lên.

Các hệ thống ngồi tựa chuyển tư thế từ ngồi sang nằm ngửa bằng cách đẩy chỗ để chân lên, mở góc đầu gối. Một số ưu điểm của hệ thống này là người sử dụng có thể ngồi tựa để ăn, để chuyển sang vị trí khác hoặc hỗ trợ các chương trình đại tiện hoặc tiểu tiện (nằm xuống dễ dàng hơn). Nói chung, chế độ ngửa ra sau giúp làm giảm áp lực hiệu quả hơn chế độ nghiêng nhưng có nguy cơ bào mòn da cao hơn. Chức năng nâng cao hai chân có thể giúp ích rất nhiều cho những người mắc chứng phù chân.

Cả hai hệ thống ngồi dựa và ngồi nghiêng phải phù hợp với người sử dụng và có sự chỉ định của các chuyên gia hỗ trợ ngồi và điều chỉnh vị trí.

Cách lựa chọn

Điều quan trọng là quý vị phải xác định được xe lăn sẽ được sử dụng như thế nào: chỉ ở trong nhà? sử dụng ở ngoài trời hoặc cho những hoạt động cường độ cao? Có thể tháo dời xe khi đi du lịch không? Khi quý vị chọn lựa xe quý vị thường phải chú ý tới loại xe nào sẽ được hãng bảo hiểm hoàn tiền và phụ thuộc vào khả năng hội đủ điều kiện được hoàn tiền của quý vị.

Các nguồn: Hiệp hội Liệu pháp Nghề nghiệp Hoa Kỳ (American Occupational Therapy Association), WheelchairNet, AbleData

Tải xuống Hướng dẫn tài nguyên bệnh bại liệt của Quỹ Reeve
Chúng tôi luôn sẵn sàng giúp bạn

Nhóm chuyên gia thông tin của chúng tôi có thể trả lời câu hỏi và cung cấp thông tin bằng hơn 170 ngôn ngữ.

Vui lòng gọi đến số 800-539-7309

(Người gọi quốc tế sử dụng số 973-467-8270)

9:00 SA-5:00 CH từ Thứ Hai đến Thứ Sáu theo giờ ET hoặc gửi câu hỏi của bạn.